Kwas hialuronowy po 40. roku życia

Po czterdziestce wiele osób zauważa, że skóra szybciej traci jędrność, a stawy po treningu „odzywają się” dłużej niż kiedyś. Jednym z powodów jest stopniowy spadek ilości i jakości kwasu hialuronowego w tkankach. Redakcja sprawdziła, czy suplementacja doustna ma w tym wieku sens i czego realnie można się po niej spodziewać.

Czym jest kwas hialuronowy

Kwas hialuronowy (hialuronian, HA) to długi łańcuch cukrowy z grupy glikozaminoglikanów, zbudowany z powtarzających się jednostek kwasu glukuronowego i N-acetyloglukozaminy. W organizmie dorosłego człowieka znajduje się go kilkanaście gramów, a mniej więcej połowa przypada na skórę. Duże ilości występują też w mazi stawowej, chrząstce i ciele szklistym oka.

Najbardziej znaną cechą hialuronianu jest zdolność wiązania wody. Cząsteczka tworzy w przestrzeni międzykomórkowej rodzaj żelu, który nadaje tkankom sprężystość i odporność na ucisk. W stawach odpowiada za lepkość mazi, dzięki czemu powierzchnie chrząstek przesuwają się względem siebie z minimalnym tarciem.

Hialuronian nie jest substancją „magazynową”. Organizm stale go produkuje i rozkłada; szacuje się, że znaczna część puli w skórze wymienia się w ciągu kilku dni. Za syntezę odpowiadają enzymy z rodziny syntaz hialuronianu, a za degradację – hialuronidazy oraz wolne rodniki.

W kosmetologii i medycynie estetycznej HA znany jest głównie jako składnik wypełniaczy i kremów. Jako suplement diety występuje w Polsce od kilkunastu lat, najczęściej w preparatach „na skórę” lub „na stawy”, często razem z kolagenem i witaminą C.

Co zmienia się po czterdziestce

Z wiekiem spada aktywność fibroblastów – komórek, które produkują kolagen i hialuronian w skórze właściwej. Przegląd Papakonstantinou i współpracowników opisuje, że w starzejącej się skórze hialuronian jest silniej związany z innymi strukturami i gorzej dostępny, a jego zdolność do utrzymywania wody maleje.

U kobiet ważną rolę odgrywa okres okołomenopauzalny. Spadek estrogenów przyspiesza utratę kolagenu i nawilżenia skóry, co wiele osób odczuwa jako nagłe „przesuszenie” po 45.–50. roku życia. U mężczyzn zmiany są bardziej rozłożone w czasie, ale kierunek pozostaje ten sam.

W stawach proces ma inny charakter. W chorobie zwyrodnieniowej maleje zarówno stężenie, jak i masa cząsteczkowa hialuronianu w mazi stawowej. Maź staje się rzadsza, gorzej amortyzuje i słabiej chroni chrząstkę. Ryzyko choroby zwyrodnieniowej kolan wyraźnie rośnie właśnie po 40.–50. roku życia, zwłaszcza przy nadwadze i dawnych urazach.

Do tego dochodzą czynniki zewnętrzne: promieniowanie UV, palenie tytoniu, przewlekły brak snu i dieta uboga w warzywa nasilają stres oksydacyjny, który przyspiesza rozpad HA. Suplement nie zrównoważy tych wpływów, jeśli styl życia pozostaje bez zmian.

Czy doustny hialuronian się wchłania

Najczęstszy argument sceptyków brzmi: tak duża cząsteczka nie może przejść przez ścianę jelita. To prawda w odniesieniu do całych łańcuchów, jednak badania na zwierzętach z hialuronianem znakowanym izotopowo pokazały, że jest on rozkładany przez bakterie jelitowe na mniejsze fragmenty, które się wchłaniają i docierają między innymi do skóry.

Uważa się, że fragmenty te mogą działać sygnałowo – pobudzać fibroblasty do produkcji własnego hialuronianu. Mechanizm ten nie został jednak w pełni opisany u ludzi, dlatego efekty kliniczne trzeba oceniać na podstawie badań z udziałem ochotników, a nie samej teorii.

Producenci podkreślają masę cząsteczkową surowca. Spotyka się preparaty niskocząsteczkowe, wysokocząsteczkowe i „hydrolizowane”. W badaniach skórnych stosowano różne frakcje i obie wykazywały pewien efekt, więc nie ma jednoznacznych dowodów, że jedna forma zawsze wygrywa.

Warto też pamiętać, że większość badań przeprowadzono w Japonii, często przy wsparciu producentów surowca. Nie przekreśla to wyników, ale zachęca do ostrożności przy interpretacji i oczekiwania niezależnych replikacji na populacji europejskiej.

Skóra i stawy: co mówią badania

W randomizowanym badaniu Kawady i współpracowników osoby z suchą skórą przyjmujące hialuronian przez 6 tygodni miały lepsze nawilżenie skóry niż grupa placebo. Z kolei Oe i zespół w 12-tygodniowym badaniu opisali zmniejszenie głębokości zmarszczek oraz poprawę elastyczności skóry przy dawce 120 mg na dobę.

W zakresie stawów najczęściej cytowane jest 12-miesięczne badanie Tashiro i współpracowników u osób z chorobą zwyrodnieniową kolan. Hialuronian w połączeniu z ćwiczeniami wzmacniającymi mięśnie czworogłowe zmniejszał dolegliwości bardziej niż placebo, szczególnie u uczestników poniżej 70. roku życia.

Wytyczne OARSI z 2019 roku nie rekomendują jednak doustnych suplementów jako podstawy leczenia choroby zwyrodnieniowej. Podstawą pozostają ruch, kontrola masy ciała i fizjoterapia, a dostawowe iniekcje hialuronianu to odrębny temat, rozpatrywany przez lekarza.

Podsumowując: dane są obiecujące, ale efekty są umiarkowane i rozwijają się powoli. Hialuronian nie jest preparatem, który po dwóch tygodniach odmieni skórę czy wyleczy kolano.

Jak wybrać i stosować preparat

W Polsce kwas hialuronowy w kapsułkach to najczęściej suplement diety zgłoszony do rejestru Głównego Inspektoratu Sanitarnego. Wpis do rejestru nie oznacza, że skuteczność została sprawdzona – to procedura powiadomienia, a nie badanie produktu.

Przy wyborze warto zwrócić uwagę na kilka elementów etykiety:

• ilość hialuronianu sodu w porcji podana w miligramach, a nie tylko „w składzie”;
• źródło surowca – fermentacja bakteryjna lub pochodzenie zwierzęce (ważne dla osób na diecie roślinnej);
• obecność witaminy C, która wspiera syntezę kolagenu, oraz brak zbędnych dodatków;
• informację o masie cząsteczkowej lub nazwę przebadanego surowca;
• dane producenta i numer partii.

W badaniach preparat przyjmowano codziennie przez minimum 6–12 tygodni. Nie ma potrzeby stosowania dawek większych niż te opisane w literaturze; więcej nie znaczy szybciej. Suplement można łączyć z ochroną przeciwsłoneczną i pielęgnacją miejscową, które mają solidniejsze podstawy naukowe.

Hialuronian jest uznawany za dobrze tolerowany. Ostrożność zalecana jest w ciąży i podczas karmienia piersią (brak danych) oraz u osób z chorobami nowotworowymi, u których decyzję warto skonsultować z onkologiem.

Wnioski redakcji

Po czterdziestce naturalna produkcja kwasu hialuronowego słabnie, a jego jakość w skórze i mazi stawowej się pogarsza. To proces fizjologiczny, a nie choroba, ale można go częściowo spowalniać.

Doustny hialuronian ma kilka niewielkich, kontrolowanych badań wskazujących na poprawę nawilżenia skóry i łagodzenie dolegliwości kolan. Efekty są umiarkowane i wymagają kilku miesięcy regularnego stosowania.

Fundamentem pozostają filtr UV, rezygnacja z palenia, odpowiednia ilość białka w diecie, sen i trening siłowy, który chroni stawy lepiej niż jakakolwiek kapsułka.

Jeśli ten temat jest dla Ciebie ważny, polecamy także nasze materiały o kolagenie hydrolizowanym, o glukozaminie i chondroitynie oraz o roli witaminy C w syntezie tkanki łącznej.

Bibliografia

1. Papakonstantinou E, Roth M, Karakiulakis G. Hyaluronic acid: a key molecule in skin aging. Dermatoendocrinol. 2012;4(3):253–258.
2. Kawada C, Yoshida T, Yoshida H, et al. Ingested hyaluronan moisturizes dry skin. Nutr J. 2014;13:70.
3. Oe M, Sakai S, Yoshida H, et al. Oral hyaluronan relieves wrinkles: a double-blinded, placebo-controlled study over a 12-week period. Clin Cosmet Investig Dermatol. 2017;10:267–273.
4. Tashiro T, Seino S, Sato T, et al. Oral administration of polymer hyaluronic acid alleviates symptoms of knee osteoarthritis: a double-blind, placebo-controlled study over a 12-month period. ScientificWorldJournal. 2012;2012:167928.
5. Bannuru RR, Osani MC, Vaysbrot EE, et al. OARSI guidelines for the non-surgical management of knee, hip, and polyarticular osteoarthritis. Osteoarthritis Cartilage. 2019;27(11):1578–1589.
6. https://axismusculo.com/injeccoes-de-esteroides-32148-drostanolona-351-pt